Prawo autorskie jest terminem prawnym, który głównie oznacza uprawnienia do „utworu” w rozumieniu prawa własności intelektualnej. Przepisy przyznają uprawnionym zarówno prawa majątkowe, jak również osobiste. W naszej praktyce zajmujemy się nie tylko ochroną takich praw autorskich, ale także pomagamy w sprawach praw pokrewnych oraz ochrony baz danych.

Zapraszamy przedsiębiorców, pracodawców i innych użytkowników własności autorskiej. Naszą ambicją jest także świadczenie pomocy prawnej w różnych sprawach dla różnorodnych przedstawicieli sektora kreatywnego. Zapraszamy indywidualnych autorów, artystów, wydawców, mass media, dizajnerów, agencje reklamowe, architektów, producentów gier, programistów, organizatorów festiwali i wydarzeń oraz wszystkich innych członków wspólnoty twórców.

Zapewniamy obsługę prawną odpowiednią do zachodzących przemian.

Prawo autorskie ma przede wszystkim na celu wyważenie interesów osób tworzących treści, z interesem publicznym, aby zapewnić jak najszerszy dostęp do tych treści. W erze cyfrowej prowadzi to do wielu konfliktów, niesprawiedliwości i trudności. Śledzimy na bieżąco zmiany i rozwój prawa oraz orzecznictwa sądowego dotyczącego ochrony praw własności intelektualnej na rynku treści, który zmienia się radykalnie w gospodarce platformowej.

Zob. tutaj przykłady utworów chronionych.

Czym jest „utwór” w prawie autorskim?

Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) w jednym ze swoich wyroków (C-310/17, Levola Hengelo), aby dany przedmiot mógł zostać zakwalifikowany jako „utwór” w rozumieniu prawa własności intelektualnej, musi on spełnić dwie przesłanki mające charakter kumulatywny.

  • Po pierwsze, dany przedmiot musi być oryginalny w tym znaczeniu, że stanowi on własną twórczość intelektualną swego autora.
  • Po drugie, kwalifikacja jako „utwór” jest zastrzeżona dla elementów stanowiących wyraz takiej twórczości intelektualnej.

Jednakże to jedynie sposób wyrażenia, a nie idee, procedury, metody działania czy też koncepcje matematyczne jako takie mogą stanowić przedmiot ochrony na podstawie prawa autorskiego.

Pojęcie „utworu” obejmuje wyłącznie sposób wyrażenia przedmiotu ochrony prawnoautorskiej, który czyni ten przedmiot możliwym do zidentyfikowania z wystarczającym stopniem precyzji i obiektywności, nawet jeżeli ów sposób wyrażenia nie zawsze jest trwały. Przykładowo, niedostateczna identyfikowalność stoi na przeszkodzie uznania smaku (produktu spożywczego) za przedmiot ochrony praw autorskich.

Kiedy zachodzi „własna twórczość intelektualna”?

Z własną twórczością intelektualną autora mamy do czynienia, gdy odzwierciedla ona jego osobowość. Otóż tak jest w przypadku, gdy autor mógł wyrazić swe możliwości twórcze przy realizacji utworu poprzez dokonywanie swobodnych i twórczych wyborów (TSUE: C-145/10, Painer).

W toku oceny, czy przedmiot stanowi prawnoautorski „utwór” trzeba wziąć pod uwagę w szczególności swoisty układ bądź konfigurację wszystkich elementów składowych będących częścią tego przedmiotu w celu ustalenia tych, które spełniają kryterium oryginalności. Kryterium to nie jest spełnione, jeśli sposób wyrażenia tych elementów jest podyktowany ich funkcją techniczną na tyle, że różne sposoby wyrażenia zamysłu są tak ograniczone, iż sam zamysł i jego wyraz spajają się w jedno. W sytuacji takiej elementy składowe nie pozwalają autorowi na wyrażenie swojej twórczej inwencji w sposób oryginalny i stworzenie rezultatu stanowiącego własną twórczość intelektualną autora (TSUE: C-393/09 – Bezpečnostní softwarová asociace).

Należy podkreślić, że wysiłek intelektualny oraz wiedza fachowa zaangażowane w utworzenie przedmiotu nie stanowią właściwego kryterium uznania go za „utwór”. Nie może o tym decydować także okoliczność, że przez utworzenie przedmiotu (np. bazy danych) nadano wagę znaczeniu jego składników (np. danych). Istotny nakład pracy i umiejętności potrzebne dla utworzenia przedmiotu nie uzasadniają bowiem jego ochrony w prawie autorskim, jeżeli nie wyrażają one żadnej oryginalności. (TSUE: C-604/10, Football Dataco).

Poszczególne kategorie utworów chronionych (przykłady):

Artykuły prasowe. Co się tyczy artykułów prasowych, własna twórczość intelektualna ich autora wynika zwykle ze sposobu przedstawienia tematu i z użytych wyrażeń. Ponadto, jako takie są utworami literackimi. Jeśli chodzi o elementy utworów, które podlegają ochronie, należy zauważyć, że składają się one ze słów, które rozpatrywane oddzielnie nie stanowią jako takie twórczości intelektualnej autora, który ich używa. Wyłącznie w drodze wyboru, układu i połączenia słów autor ma możliwość wyrażenia swojej twórczej inwencji w sposób oryginalny i stworzenia rezultatu stanowiącego twórczość intelektualną. Tak więc słowa jako takie nie stanowią elementów podlegających ochronie. Nie można jednak wykluczyć, że niektóre z oderwanych zdań czy też nawet niektóre części zdań zawartych w danym tekście będą w stanie oddać oryginalność publikacji takiej jak artykuł prasowy, ukazując czytelnikowi element artykułu, który sam w sobie stanowi wyraz własnej twórczości intelektualnej jego autora. Takie zdania lub ich części mogą zatem być przedmiotem ochrony (TSUE: C-5/08 Infopaq).

Podręcznik użytkownika programu komputerowego. Poszczególne części utworu podlegają ochronie prawnoautorskiej pod warunkiem że zawarte są w nich określone elementy stanowiące wyraz własnej twórczości intelektualnej autora tego utworu. Słowa kluczowe, składnia, polecenia i kombinacje poleceń, opcje, wartości domyślne oraz iteracje składają się ze słów, liczb i pojęć matematycznych, które rozpatrywane oddzielnie nie stanowią jako takie twórczości intelektualnej autora programu komputerowego. Wyłącznie w drodze wyboru, układu i połączenia tych słów, liczb i pojęć matematycznych autor ma możliwość wyrażenia swojej twórczej inwencji w sposób oryginalny i stworzenia rezultatu, czyli stanowiącego twórczość intelektualną podręcznika użytkownika programu komputerowego (TSUE: C-406/10 SAS Institute).

Program komputerowy. Pojęcie „program komputerowy” obejmuje również programy zintegrowane ze sprzętem komputerowym. Ochrona prawnoautorska programu komputerowego rozciąga się na każdą formę wyrażenia programu, jak również przygotowawcze prace projektowe pozwalające na, odpowiednio, powielanie lub późniejsze stworzenie takiego programu. Chodzi o formy wyrażenia, które umożliwiają jego powielanie w różnych językach informatycznych, takich jak kod źródłowy i kod obiektowy. Każda forma wyrażenia programu komputerowego musi być chroniona od chwili, gdy jej odtworzenie prowadziłoby do odtworzenia samego programu, pozwalając w ten sposób komputerowi na wypełnienie jego funkcji (TSUE: C-393/09 Bezpečnostní softwarová asociace).

Co się tyczy elementów programu komputerowego, to ani zbiór funkcji programu komputerowego, ani język programowania i format plików danych używanych w ramach programu komputerowego w celu korzystania z pewnych jego funkcji nie stanowią formy wyrażenia tego programu. Gdyby zbiór funkcji programu komputerowego mógłby być chroniony prawem autorskim, oznaczałoby umożliwienie monopolizowania koncepcji kosztem postępu technicznego i rozwoju przemysłowego. A podstawową zaletą ochrony programów komputerowych przez prawo autorskie jest objęcie ochroną wyłącznie indywidualnego wyrażenia utworu i pozostawienie innym autorom zamierzonej swobody tworzenia podobnych, a nawet identycznych programów, o ile nie są one wynikiem powielenia. Natomiast, co się tyczy języka programowania i formatu plików danych używanych w ramach programu komputerowego do interpretowania i uruchamiania programów aplikacji napisanych przez użytkowników oraz do odczytywania i zapisywania danych w określonym formacie plików danych, chodzi tu o elementy tego programu, za pomocą których użytkownicy korzystają z pewnych funkcji wspomnianego programu. Należy uściślić w tym kontekście, że gdyby osoba trzecia uzyskała część kodu źródłowego lub kodu obiektowego dotyczącego języka programowania lub formatu plików danych używanych w ramach programu komputerowego i za pomocą tego kodu stworzyła w swoim własnym programie komputerowym elementy podobne, postępowanie takie mogłoby stanowić częściowe powielenie (TSUE: C-406/10 SAS Institute)

Graficzny interfejs użytkownika. Nie stanowi formy wyrażenia programu komputerowego graficzny interfejs użytkownika, ponieważ nie pozwala na powielanie tego programu komputerowego, lecz jest po prostu elementem tego programu, za pomocą którego użytkownicy wykorzystują właściwości omawianego programu. Graficzny interfejs użytkownika może korzystać, jako utwór, z ochrony przewidzianej w prawie autorskim, jeżeli jest oryginalny, tj. stanowi wyraz własnej twórczości intelektualnej swego autora. Ocena zdolności ochronnej wymaga wzięcia pod uwagę w szczególności swoistego układu bądź konfiguracji wszystkich elementów składowych będących częścią graficznego interfejsu użytkownika, w celu ustalenia tych, które spełniają kryterium oryginalności. W tym zakresie kryterium to nie będzie spełnione przez elementy składowe graficznego interfejsu użytkownika cechujące się wyłącznie ich funkcją techniczną (TSUE: C-393/09 Bezpečnostní softwarová asociace).

Fotografia portretowa. otografia portretowa może być chroniona prawem autorskim, pod warunkiem jest twórczością intelektualną autora odzwierciedlającą jego osobowość i przejawiającą się swobodnymi i twórczymi wyborami dokonanymi przezeń w trakcie realizacji tej fotografii. Należy zauważyć, że autor może dokonać swobodnych i twórczych wyborów na kilka sposobów i w różnych momentach jej realizacji. W fazie przygotowawczej autor może dokonać wyboru inscenizacji, pozy osoby fotografowanej lub oświetlenia. Podczas wykonywania fotografii portretowej może dokonać wyboru kadrowania, kąta ujęcia, a także wytworzonej atmosfery. Wreszcie przy wykonywaniu odbitek z kliszy autor może dokonać wyboru spośród różnych istniejących technik wywoływania tej, którą zechce zastosować, a nawet użyć w razie potrzeby oprogramowania informatycznego (TSUE: C-145/10 Painer).

Spotkania sportowe. Aby bowiem dany przedmiot był kwalifikowany jako utwór chroniony prawem autorskimi musi on być oryginalny w tym sensie, że stanowi własną twórczość intelektualną jego autora. Tymczasem spotkań sportowych nie sposób uważać za twórczość intelektualną, którą można zakwalifikować jako taki utwór, zwłaszcza dotyczy to meczów piłkarskich podlegających regułom gry niepozostawiającym swobody twórczej w rozumieniu prawa autorskiego. Prawo UE nie zapewnia ochrony na żadnej innej podstawie w dziedzinie własności intelektualnej takim spotkaniom. Spotkania sportowe jako takie mają jedyny w swoim rodzaju – i w tym zakresie oryginalny charakter – który może przekształcić je w przedmioty godne ochrony porównywalnej z ochroną utworów. Może być ona przyznana w razie potrzeby przez różne wewnętrzne porządki prawne krajów UE. Każdy z tych krajów ma prawo chronić spotkania sportowe w razie potrzeby w drodze ochrony własności intelektualnej, ustanawiając szczególne przepisy krajowe (np. o zbywalnych prawach organizatora dotyczących organizowanego wydarzenia) lub uznając – przy poszanowaniu prawa Unii – ochronę przyznaną tym spotkaniom w umowach zawartych pomiędzy osobami mającymi prawo do publicznego udostępniania treści audiowizualnych wspomnianych spotkań i osobami pragnącymi transmitować je wybranej przez nie publiczności (TSUE: C-403/08 i C-429/08 Football Association Premier League).

Bazy danych. Baza danych podlega ochronie jako utwór prawnoautorski, jeżeli z powodu wyboru lub uporządkowania jej zawartości jest oryginalna, a zatem stanowi własną intelektualną twórczość autora. Ochrona prawa autorskiego dotyczy „struktury” bazy danych, a nie jej „zawartości” czy też w rezultacie elementów, które składają się na tę zawartość. W tym kontekście pojęcia „wyboru” i „uporządkowania” odnoszą się odpowiednio do selekcji i układu danych, w wyniku których jej autor nadaje bazie danych jej strukturę. Natomiast pojęcia te nie obejmują tworzenia danych zawartych w tej bazie danych. Co się tyczy tworzenia bazy danych, to kryterium oryginalności jest spełnione, jeżeli poprzez wybór lub uporządkowanie zawartych w niej danych jej autor w sposób oryginalny wyraża swe możliwości twórcze poprzez dokonywanie swobodnych i twórczych wyborów. I zaznacza w ten sposób swój „osobisty charakter”. Natomiast wskazane kryterium nie jest spełnione, gdy utworzenie bazy danych jest uwarunkowane względami technicznymi, zasadami lub ograniczeniami, które nie pozostawiają miejsca na swobodę twórczą. żadne inne kryterium niż kryterium oryginalności nie znajduje zastosowania w celu dokonania oceny, czy możliwe jest objęcie bazy danych ochroną prawa autorskiego (TSUE: C-604/10 Football Dataco).

Wzór (przemysłowy). Nie można wykluczyć, że ochrona na podstawie prawa autorskiego utworów, którymi mogą być niezarejestrowane wzory, może wynikać z dyrektyw z dziedziny prawa autorskiego w zakresie, w jakim spełnione są warunki, w których ma ona zastosowanie. Co się tyczy założenia, zgodnie z którym wzory stały się własnością publiczną ze względu na okoliczność, że ochrona wynikająca z rejestracji przestała wywoływać skutki, należy przyjąć, że wzór chroniony prawem z rejestracji w państwie członkowskim lub w odniesieniu do niego korzysta również z ochrony przewidzianej przez prawo autorskie tego państwa członkowskiego od dnia stworzenia wzoru lub jego utrwalenia w dowolnej formie. Pozwala się państwom członkowskim na określanie zakresu i warunków, zgodnie z którymi taka ochrona jest przyznana, łącznie z poziomem wymaganej oryginalności (TSUE: C-168/09 Flos).

Terminarze meczów ligowych piłki nożnej. Terminarz meczów ligowych piłki nożnej stanowi bazę danych. O ile wybór lub uporządkowanie danych – obejmujących datę, godzinę i nazwy drużyn w odniesieniu do poszczególnych meczów ligowych piłki nożnej – jest oryginalnym wyrazem twórczych możliwości autora bazy danych, o tyle nie jest istotne w celu dokonania oceny, czy ta baza danych może być objęta ochroną prawa autorskiego jako utwór, czy ten wybór lub to uporządkowanie nadaje tym danym „dużego znaczenia”. Ponadto, fakt, że stworzenie bazy danych wymagało ze strony jej autora – niezależnie od stworzenia danych, które baza ta zawiera – znacznego nakładu pracy i dużych umiejętności nie może jako taki uzasadnić wspomnianej ochrony, jeżeli ten nakład pracy i te umiejętności nie odznaczają się żadną oryginalnością w wyborze lub uporządkowaniu wskazanych danych (TSUE: C-604/10 Football Dataco).